ABSTRAKTY

 

Jak to jest "widzieć" słuchem i dotykiem? Substytucja sensoryczna a świadome doświadczenie 

dr hab. Michał Wierzchoń (Uniwersytet Jagielloński) 

We współczesnych teoriach świadomości często podkreśla się aktywny charakter formowania się subiektywnego doświadczenia. Ich autorzy postulują (mniej bądź bardziej jawnie), że treść świadomości kształtuje się w wyniku interakcji agenta ze środowiskiem. Badania empiryczne poświęcone świadomości rzadko jednak podejmują próbę analizy tego zagadnienia. Wyjątkiem wydają się tu być badania nad substytucją sensoryczną. W ramach wystąpienia opiszę wybrane urządzenia wykorzystywane w badaniach poświęconych substytucji sensorycznej (np. BrainPort, vOICe, EyeMusic, Enactive Torch). Dyskusji poddane zostaną propozycje teoretyczne omawiające charakterystykę doświadczenia substytucji oraz przegląd badań poświęconych tej tematyce. Zaprezentuję również wyniki przeprowadzonych przez nasz zespół badań poświęconych doświadczeniu substytucji sensorycznej wykorzystujących zarówno metody ilościowe jak i jakościowe. Wyniki badań poddane zostaną interpretacji w odniesieniu do założeń klasycznego nurtu kognitywnego, nurtu ucieleśnionego poznania i współczesnych ujęć fenomenologicznych. Dyskusji poddane zostanie również pytanie na ile odwołanie do tych nurtów teoretycznych pozwala na pełniejsze zrozumienie mechanizmów świadomości.

  

How to know what is happening in the brain when we see? – LECTURE IN ENGLISH 

dr Radosław Martin Cichy (Free University Berlin) 

What does it mean for human beings to be able to see? From the perspective of a cognitive neuroscientists, giving a full answer means in turn answering three simple questions: what is happening where and when in the human brain? These seemingly simple questions are a major challenge for current research efforts: As is, there exists no single human brain measurement technique that can respond to all three questions simultaneously. What is needed is an idea of how to combine the results of existing measurement techniques and theoretical models in a novel way. In this talk I will present an approach that aims to solve this problem: it builds on the idea that if two visual impressions (such as seeing an apple and seeing a pear) lead to similar measurements of brain responses using one technique, the measurements using another technique should be similar, too. I will present experimental results based on this insight showing the dynamics of brain activity when we see, and that modern machines and brains use similar strategies to make sense of the visual world. 

 

Mózgowe podłoże umiejętności matematycznych 

dr Małgorzata Gut (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu) 

Analiza informacji przestrzennej, uwaga i operowanie liczbami mają swoje wspólne mózgowe podłoże zlokalizowane w sieci czołowo-ciemieniowej, a uszkodzenia w jej obrębie prowadzą do zaburzeń uwagi, zdolności wzrokowo- przestrzennych czy deficytu w zakresie podstawowych umiejętności matematycznych. Dowodem na wyraźną zależność między umysłową reprezentacją przestrzeni i liczb (tzw. Mentalnej Osi Liczbowej) są zależności stwierdzone w badaniach eksperymentalnych. Np. uaktywnianie umysłowych reprezentacji liczb mimowolnie przesuwa naszą uwagę. Mimo dowodów istnienia neuronalnych korelatów umiejętności matematycznych i genetycznych uwarunkowań deficytów w ich zakresie (dyskalkulii), wiadomo równieżże istotne znaczenie w kształtowaniu tych zdolności ma edukacja, doświadczenie i trening określonych zdolności poznawczych. Wyniki licznych badań wskazują na niezaprzeczalne korzyści płynące ze stosowania treningów poznawczych przy użyciu gier komputerowych, zaś wykorzystanie nowoczesnych technologii w edukacji wciąż zyskuje na popularności. Badania dowodzą pozytywnego wpływu tego rodzaju technik między innymi na umiejętności matematyczne w zakresie liczenia, rozpoznawania liczb i transkodowania różnych formatów wartości liczbowych oraz na kształtowanie zależności numeryczno-przestrzennych (operowanie osią liczbową). 

 

Wprowadzenie do neuroinformatyki 

prof. dr hab. Daniel Wójcik (Instytut Biologii Doświadczalnej PAN) 

Gwałtowny rozwój technik stosowanych w neurobiologii w połączeniu ze wzrostem finansowania badań doświadczalnych mózgu doprowadził w ostatnich latach do eksplozji danych pozyskiwanych we wszystkich aspektach badań układu nerwowego, od genów do zachowania. Żeby optymalnie te dane wykorzystać niezbędne są odpowiednie schematy teoretyczne, nowoczesne metody analizy zaadaptowane do złożonych danych otrzymywanych nowymi metodami, oraz odpowiednia infrastruktura komputerowa pozwalająca na współdzielenie, publikowanie, wizualizację i modelowanie otrzymanych danych. Rozwojem niezbędnych narzędzi teoretycznych, obliczeniowych oraz infrastruktury zajmuje się neuroinformatyka, do której zaliczam również neurobiologię teoretyczną i obliczeniowąW swoim seminarium powiem o przyczynach i historii rozwoju neuroinformatyki, skonstrastuję ją z bioinformatyką, a następnie zilustruję wybranymi projektami realizowanymi w Pracowni Neuroinformatyki Instytutu Nenckiego PAN. Skupię się na ilustracji znaczenia modelowania w kontekście rozumienia funkcji układu oraz walidacji metod analizy danych doświadczalnych. Przedstawię wybrane projekty związane z analizą danych elektrofizjologicznych (rekonstrukcja CSD) i modelowaniem aktywności pętli korowo-wzgórzowej w złożonym modelu komputerowym. Jeżeli czas pozwoli wspomnę o analizie i modelowaniu danych behawioralnych (myszy w klatkach IntelliCage), a także nasze projekty atlasowe, bazę danych atlasów mózgów http://3dbars.org/ i konstrukcję atlasu mózgu oposa. 

 

Jak połączyć mózg z komputerem, czyli kiedy myśli zastąpią klawiaturę? 

dr Dariusz Zapała (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II) 

Interfejsy mózg-komputer (Brain-Computer Interfaces, BCI) to systemy, które zamieniają aktywność układu nerwowego na reakcję zewnętrznych urządzeń lub aplikacji. Dzięki nim możliwa jest komunikacja z otoczeniem, nawet jeśli nie poruszamy żadnym mięśniem w ciele. BCI to jednak nie tylko nadzieja dla osób niepełnosprawnych ruchowo. Coraz częściej interfejsy mózg-komputer postrzegane są jako początek nowej formy interakcji człowieka ze środowiskiem rzeczywistym i wirtualnym. Podczas referatu wspólnie zastanowimy się nad możliwościami i ograniczeniami tej technologii. Przyjrzymy się bliżej rezultatom badań nad możliwością odczytywania naszych intencji wprost z zapisu pracy mózgu. 

 

Neuroplastyczność - podstawowe zagadnienia 

Monika Mazurek, Uniwersytet Jagielloński 

Dynamiczny rozwój neurobiologii (ang. neuroscience) otwiera przed nami wiele perspektyw. Ostatnie badania przyniosły rozwiązanie wielu znaczących kwestii w dziedzinie zjawisk takich jak percepcja, emocja, pamięć czy świadomość. Jednym z najciekawszych zagadnień jest zjawisko plastyczności mózgu. W swoim wystąpieniu pragnę zaprezentować podstawowe informacje dotyczące tej kwestii, skupiając się na modyfikacjach budowy i funkcji układu nerwowego oraz neuronalnymi podstawami uczenia się i pamięci. Pragnę również zaprezentować aktualne doniesienia na temat układów czuciowych i integracyjnych mózgu. 

 

Miłość a plastyczność mózgu dziecka 

Anna Klimowska, Uniwersytet Jagielloński 

Sue Gerhard w swojej książce Znaczenie miłości pisze: "Niemowlęta są jak tworzywo, z którego dopiero powstanie ich własne "ja". Dziecko rodzi się z 25 % objętością mózgowia osoby dorosłej, pozostała część tworzy się w poszczególnych etapach biegu życia. Rodzice już od pierwszych dni życia mają wpływ na rozwój takich struktur mózgowia jak kora okołooczodołowa, kora przedczołowa, ciało migdałowate czy hipokamp. Wpływ stresu w wieku niemowlęcym może oddziaływać na późniejsze doświadczenia, w skrajnych przypadkach prowadząc do zaburzeń psychicznych. Dlaczego emocje i zachowanie rodziców mają aż tak duży wpływ na biochemię mózgu dziecka? Co się dzieje kiedy tej miłości nie ma? Analizując wpływ miłości na neuropsychologiczny rozwój dziecka, przedstawię jak ważna jest rola rodziców w kształtowaniu zdrowia fizycznego i emocjonalnego.

 

Wartościowanie odległych nagród przy obciążeniu pamięci roboczej 

Rafał Szewczyk, Uniwersytet Jagielloński

W codziennym życiu niemal na każdym kroku stykamy się z koniecznością podejmowania wielu decyzji. Kwestia czynników wpływających na jakość i racjonalność dokonywanych wyborów od wielu lat stanowi także przedmiot zainteresowania psychologów i ekonomistów. Jedną z miar racjonalnego podejmowania decyzji jest zadanie mierzące poziom dewaluacji odroczonej nagrody (ang. Delay Discounting). Badania z wykorzystaniem technik neuroobrazowania, w których podejmuje się tematy z pogranicza psychologii poznawczej oraz ekonomii tworzą obecnie nowy nurt zwany neuroekonomią. Właśnie dzięki takim interdyscyplinarnym badaniom ustalono, że jednym z podstawowych mechanizmów poznawczych pozytywnie skorelowanych z racjonalnością podejmowanych decyzji jest pamięć robocza. Co ciekawe, związek między sprawnością pamięci roboczej a poziomem wykonania zadania delay discounting nie ogranicza się wyłącznie do korelacji. Badania Aranovich i in. (2016) oraz Hinson i in. (2003) wykazały, że w sytuacji zmęczenia lub obciążenia pamięci roboczej, osoby badane w większym stopniu deprecjonują odroczoną nagrodę w porównaniu do sytuacji bez obciążenia pamięci roboczej. Prezentacja ma na cele przedstawić badania ukazujące wpływ obciążenia pamięci roboczej na wycenę odroczonych nagród. Zaprezentowane zostaną również wyniki badań neuronalnych jak i propozycja wytłumaczenia tego zjawiska na poziomie teoretycznym. 

 

Role sieci defaultowej w mózgu 

Marta Marciniak, Uniwersytet Warszawski, IBN PAN

Wystąpienie ma przybliżyć tematykę połączenia konkretnych obszarów w mózgu (brzuszno-przyśrodkowa część kory przedczołowej, grzbietowo-przyśrodkowa część kory przedczołowej, tylna część kory obręczy, kompleks hipokampa, dolna część płacika, boczna część płata skroniowego), które aktywują się podczas braku ukierunkowania uwagi na określone zadanie – gdy mózg podejmuje spontaniczną aktywność poznawczą lub jest w stanie relaksu. Podczas aktywacji wyżej wymienionych struktur pojawiają się procesy poznawcze niezwiązane bezpośrednio z interakcją z otoczeniem, a polegające na tworzeniu mentalnych symulacji rzeczywistości bazujących na wcześniejszych doświadczeniach oraz na tworzeniu scenariuszy zdarzeń alternatywnych do rzeczywistych. Autorka referatu przybliży też kilka najciekawszych badań dotyczących sieci defaultowej oraz przedstawi pokrótce wyniki swoich badań pilotażowych dotyczących łatwości aktywowania sieci u studentów.

 

Bouldering a wybrane funkcje wykonawcze

Milena Marczak, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej 

Bouldering jest szczególnym rodzajem wspinaczki polegającym na pokonywaniu krótkich tras przy użyciu maksymalnej siły mięśniowej. Jako najtrudniejsza forma wspinania charakteryzuje się ponadto koniecznością skupienia uwagi oraz zapamiętania i odtworzenia konkretnych ruchów przy odpowiednim ułożeniu ciała w przestrzeni skały. 

Celem wystąpienia będzie zaprezentowanie sposobu funkcjonowania osób uprawiających bouldering z uwzględnieniem wybranych funkcji wykonawczych oraz porównanie ich do osób nie uprawiających wspinaczki. W badaniu posłużono się Tactual Performance Test z Baterii Testowej Halsteada-Reitana (TPT) oraz Testem Płynności Figuralnej Ruffa (RFFT). 

Wyniki ukazująże w sytuacjach złożonego działania osoby uprawiające bouldering charakteryzuje znacznie szybciej przebiegający proces uczenia się oraz wykorzystywanie zmysłu dotyku do sprawnego wykonywania zadań angażujących procesy spostrzegania, analizy, zapamiętywania i lokalizowania elementów w przestrzeni (TPT). Wspinacze dużo lepiej radzą sobie również w zadaniach angażujących funkcje wzrokowo-przestrzenne (RFFT). 

Osoby zaangażowane w uprawianie wspinaczki wykazują dużo lepsze funkcjonowanie pod względem wybranych funkcji wykonawczych. W związku z tym należy rozważyć włączenie wspinaczki do rehabilitacji neuropsychologicznej pacjentów, u których występują zaburzenia omawianych funkcji wykonawczych. 

 

W walce z demonami współczesnych umysłów-historia psychochirurgii i stereotaktycznej neurochirurgii w przypadku zaburzeń psychicznych
Maria Gołębiowska, Beata Gołębiowska, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

Meandry ludzkiego umysłu to odwieczna tajemnica wszystkich cywilizacji. Nie brakuje śmiałków, którzy chcą zmierzyć się z demonami nękającymi chory umysł. Depresja, uzależnienia, zaburzenia lękowe, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne to schorzenia, które coraz częściej kradną ludzkie szczęście w chaosie współczesnego świata. W pędzącej machinie dzisiejszej egzystencji z łatwością można utracić spokój i równowagę umysłu, co w konsekwencji może zniszczyć naszą teraźniejszość i położyć cień na naszą przyszłość

Celem niniejszej pracy jest przedstawienie psychochirurgii, dziedziny łączącej dwie największe medyczne sztuki zgłębiające zagadki umysłu, neurochirurgii i psychiatrii, rozwój tej nauki na przestrzeni dziejów oraz najnowsze osiągnięcia. 

Przeanalizowano znaczące artykuły dotyczące psychochirurgii oraz jej nowoczesnej odmiany - stereotaktycznej neurochirurgii w przypadku zaburzeń psychicznych na przestrzeni lat 1940-2015 z regionu azjatyckiego, europejskiego i amerykańskiego. 

Nieustanne kontrowersje natury moralno-etycznej oraz medycznej doprowadziły do zaprzestania stosowania procedur psychochirurgicznych na korzyść psychofarmakoterapii, traktując zabiegi neurochirurgiczne jako leczenie ostatniej szansy. Mimo iż prawdziwy renesans psychochirurgii dopiero się rozpoczyna wraz z nieustającym w dzisiejszych czasach rozwojem nowoczesnych technik obrazowych oraz stereotaktycznych, jest to dziedzina mało rozpowszechniona we współczesnej medycynie. 

 

Problematyka zachowań i myśli samobójczych wśród pacjentów leczonych psychiatrycznie 

Bartosz Bohaterewicz, Aleksandra Jabłońska, SWPS 

„Niedowład hamulców psychicznych który powoduje że nawet niewielkie podniety mogą powodować pojawienie się wściekłości której efektem mogą być akty agresji zwrócone przeciwko otoczeniu lub na sobie” (T. Bilikiewicz 1973). Jak wskazuje metaanaliza 31 prac badawczych z lat 1959 – 2001, dotycząca udziału udziału ilościowego osób ze zidentyfikowanym zaburzeniem psychicznym, w grupie dokonanych samobójstw, aż 98% wszystkich osób które targnęły się na własne życie posiadało diagnozę psychiatryczną. (Bertolote i in., 2002). Najczęściej diagnozowanymi zaburzeniami w przypadku samobójców są: schizofrenia, nadużywanie alkoholu oraz zaburzenia afektywne. Przyjmuje sięże depresja odpowiada za około 50% wszystkich samobójstw, schizofrenia natomiast za około 10% ich całkowitej liczby (Müller-Oerlinghausen i in., 1999). Przedstawione zostaną czynniki bio-psycho-społeczne wpływające na zwiększoną skłonności do zachowań samobójczych u pacjentów psychiatrycznych. Szczególną uwaga zwrócona zostanie na zaburzenia afektywne, psychozy schizofreniczne oraz border-line. Zaprezentowane zostaną modele eksperymentalne wyjaśniające neurobiologiczne podłoże skłonności samobójczych w oparciu o techniki neuroobrazowania i wskaźniki psychofizjologiczne (badania zespołu EMOTRA) . Zaprezentowane zostaną także wyniki własnego badania pod kierownictwem prof. Agaty Szulc dotyczącego wpływu objawów psychopatologicznych na częstości zachowań suicydalnych u pacjentów z diagnozą schizofrenii hospitalizowanych na oddziałach całodobowych (w przygotowaniu do publikacji).

 

O związkach między schizofrenią, schizotypowym zaburzeniem osobowości, syndromem Cotarda i nadużywaniem THC. Hipoteza spektrum
Joanna Szczotka, Uniwersytet Jagielloński

Rozważania kognitywistów i filozofów umysłu nad ucieleśnionym poznaniem stanowią obiecujący wkład we współczesną psychiatrię. Niniejsza prezentacja podejmuje próbę interdyscyplinarnej metaanalizy badań nad schizofrenią, schizotypowym zaburzeniem osobowości, syndromem Cotarda i nadużywaniem THC i ich interpretacji pod kątem ucieleśnionej percepcji siebie. Przytoczone w prezentacji badania fenomenologiczne i empiryczne wskazują na obecne we wszystkich wymienionych zaburzeniach zniekształcenia transparentnej reprezentacji ciała. Okazuje sięże ujawniają się one nie tylko na poziomie świadomym, ale również na poziomie niejawnego dostępu do neuronalnego schematu ciała. Zaproponowana zostanie również hipoteza spektrum – ilościowe patologie ucieleśnionej reprezentacji siebie skutkują żnymi chorobami w zależności od natężenia czynnika patogennego. W podsumowaniu, zawarta zostanie propozycja mechanizmu generującego symptomy chorobowe, takie jak depersonalizacja, derealizacja, czy poczucie oddalenia od swojego ciała. 

 

Mózg a osobowość: neuronalne podłoże samowiedzy 

Łukasz Miciuk, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II 

Celem wystąpienia jest prezentacja najważniejszych wniosków z dotychczasowych badań na temat neuronalnej bazy wiedzy, którą człowiek posiada o samym sobie, tj. samowiedzy. Samowiedza wiąże się bezpośrednio z tak ważnymi (z punktu widzenia optymalnego funkcjonowania) elementami struktury osobowości jak obraz siebie i koncepcja siebie. Środkowa kora przedczołowa (MPFC) i przyśrodkowa kora przedczołowa (DMPFC) to regiony mózgu najczęściej aktywne podczas neurofizjologicznych badań eksperymentalnych, w których aktywowana jest samowiedza. Podczas prezentacji zwięźle zostaną omówione dwie współczesne, alternatywne teorie na temat funkcjonowania wspomnianych regionów mózgu, rezultaty i ograniczenia dotychczas prowadzonych badań na ten temat mózgowego podłoża samowiedzy oraz najbardziej intrygujące pytania, które rodzą się w wyniku obserwacji niezgodności uzyskiwanych danych empirycznych, na które nie udało się 

otąd odpowiedzieć naukom eksperymentalnym. 

 

Rola ucieleśnionych metafor w poznaniu metaforycznym 

Karolina Ścigała, Uniwersytet Jagielloński

Celem mojego referatu jest przedstawienie związku pomiędzy twórczością a moralnością oraz pośredniczącej roli ucieleśnionych metafor. Kreatywność opiera się na myśleniu dywergencyjnym, polegającym na zdolności do odnajdywania odległych analogii pomiędzy wieloma elementami. Ze względu na to, że reprezentacją mentalną metafory jest analogia, wydaje sięże twórczość zasadza się na strukturach o charakterze metaforycznym. Mark Johnson z kolei postuluje, że moralność jako proces twórczy również opiera się na reprezentacjach metaforycznych, pozwalających na mapowanie z jednego kontekstu sytuacyjnego w drugi (Johnson, 1993, 2014). Badania empiryczne wskazują również na istotną zależność pomiędzy aktywizacją myślenia twórczego a moralnością (Ścigała, Wlaszczyk, 2015). Na gruncie współczesnych teorii kognitywistycznych, metafory postrzegane są nie tyle jako figury retoryczne, ale raczej ucieleśnione struktury pozwalające na aktywne działanie w świecie zewnętrznym. Wiele współczesnych badań pokazuje, że ucieleśnienie pozwala na aktywizację procesów twórczych zaangażowanych w generowanie nowych pomysłów. Dla przykładu badani proszeni o wyjście na zewnątrz (ucieleśnienie metafory „thinking out of the box”) generowali więcej twórczych rozwiązań problemu (Leung, 2011). Biorąc pod uwagę podobieństwo reprezentacji mentalnych uczestniczących w myśleniu twórczym jak i poznaniu moralnym, wydaje sięże ucieleśnienie określonych metafor o charakterze moralnym, powinno doprowadzić do zmiany w zachowaniach w sytuacjach nacechowanych moralnie, np. w obliczu dylematów moralnych.

 

Uczenie się i nauczanie wspomagane cyfrowo - mózg wobec nowych technologii 

Joanna Mądra, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II 

Nowe technologie wkraczają życie społeczeństwa w sposób tak szybki, że niemal niemożliwy do opanowania. Technologia z którą mamy do czynienia (komputery, Internet, urządzenia mobilne, itp.) często wydaje się być tak bardzo nieodzowna w naszym codziennym życiu, iż próbujemy przenieść ją także na obszary, w których do tej pory nie była stosowana. Ostatnimi czasy obserwuje się zwiększone użycie nowoczesnych technologii także w uczeniu się i nauczaniu. Komputery, tablety wykorzystywane są coraz częściej już we wczesnych etapach edukacji szkolnej. Jednakże stosowanie ich w edukacji nie powinno być celem samym w sobie, powinno zaś zwiększać efektywność nauczania. Potencjał komputerów jest niejednokrotnie wykorzystywany w słabej mierze, a ich używanie nie przeciwdziała coraz bardziej typowej dla naszego zdigitalizowanego społeczeństwa izolacji (Small i Morgan, 2006). Uczenie się i nauczanie wspomagane narzędziami cyfrowymi nie powinno ograniczać się do uatrakcyjniania czy ułatwiania zajęć szkolnych, wyręczania uczniów, zapisywania informacji jedynie w pamięci komputera zwalniając mózg z konieczności zachowania ich w strukturach układu limbicznego (Spitzer, 2012). Powierzchowna, horyzontalna nauka powinna zostać zastąpiona wertykalną, która umożliwi zagłębianie się w omawiane problemy i wymusi głębokie przetwarzanie nowych treści (Żylińska, 2013). Celem nauki bazującej na wykorzystaniu komputerów i Internetu powinno być pozostawienie trwałych śladów w strukturach pamięci. 

 

Czy słyszymy muzykę tylko wtedy gdy jej słuchamy? Przetwarzanie syntaktyki w muzyce w badaniach neuropsychologicznych
Marta Jaśkiewicz, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II

Będąc na przyjęciu rozmawiamy ze znajomymi, a w tle włączona jest muzyka. Czy w takiej sytuacji słuchamy muzyki? Czy jesteśmy w stanie zauważyć pojawiające się nieoczekiwane nuty, fałsze, niestandardowe zakończenia kolejnych części utworów? Mimo, że możemy nie zdawać sobie z tego sprawy, nasz mózg najprawdopodobniej zauważy odbiegające od muzycznego standardu zdarzenia w utworze. Badania z zakresu neuropsychologii wykazały, że aktywność mózgu różni się w zależności od tego czy w słuchanym utworze zostały naruszone reguły muzyki czy jest on z nimi zgodny. Badania nad potencjałami wywołanymi (ERP, ang. event-related potentials) wykazały na wystąpienie wczesnego negatywnego potencjału określanego jako ERAN (ang. Early Right Anterior Negativity) oraz późnego pozytywnego potencjału P600. Co ciekawe, potencjał ERAN pojawiał się zarówno w sytuacji gdy osoby badane skupiały swoją uwagę na utworze, jak i w sytuacji wykonywania zadania niezwiązanego z utworem muzycznym (bodziec muzyczny miał być ignorowany). Zaprezentowany przegląd badań ma na celu prezentację dotychczasowej wiedzy na temat przetwarzania muzyki w sytuacji wykonywania innego zadania oraz wskazania na potrzebę przeprowadzenia kolejnych badań w celu lepszego zrozumienia w jaki sposób nasz mózg przetwarza muzykę

 

Śpiewam, więc mówię? Neuronalne korelaty przetwarzania muzyki i języka 

Marta Ratomska, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II 

Od kilku lat dostrzega się coraz większe podobieństwo pomiędzy percepcją oraz produkcją mowy i języka. Istnieje nawet koncepcja, iż zdolność śpiewania jest ewolucyjnie młodsza niż zdolność posługiwania się mową. Obecnie podkreśla się podobieństwa między językiem a muzyką zarówno na poziomie strukturalnym, jak i sensorycznym. Ciekawych wniosków w tej kwestii dostarczają szczególnie badania z wykorzystaniem techniki słuchowych potencjałów wywołanych pnia mózgu (ang. auditory brainstem responses, ABR). Ponadto, co ciekawe, osoby z wieloletnim doświadczeniem muzycznym charakteryzują się wyższym poziomem tych funkcji poznawczych, które są kluczowe dla prawidłowego rozwoju zdolności czytania. Pojawia się w związku z tym pytanie, czy trening muzyczny może być skuteczną formą profilaktyki dysleksji. W niniejszej prezentacji zaprezentuję wyniki badań wskazujących na wspólne podłoże poznawcze percepcji i produkcji mowy i języka, a także przedstawię argumenty w dyskusji nad możliwościami usprawniania umiejętności czytania u dzieci poprzez regularny trening muzyczny.

 

Czemu wierzy mózg? Znaczenie elementów niewerbalnych w komunikacji endo- i egzolingwalnej. 

Marlena Siwek, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła Ii 

Istotą komunikacji jest wymiana i negocjacja informacji między rozmówcami (Canale, 1983). Sytuacja staje się skomplikowana, kiedy poszczególne elementy komunikatu wysyłanego odbiorcy nie współgrają ze sobą, np. w przypadku kłamstwa. Ponieważ każde zachowanie jest formą komunikacji (Watzlawick, Bavelas i Jackson, 1967), a w klasycznej formie komunikacji międzyludzkiej, jaką jest dialog, informacja przekazywana jest za pośrednictwem dwóch kanałów: werbalnego i niewerbalnego, to właśnie na tej płaszczyźnie dojść może do zniekształcenia, a nawet auto-zaprzeczenia komunikatu. Wówczas tzw. mowa ciała czy elementy prozodyczne przestają wspierać przekaz, a wręcz stają w opozycji do werbalizowanych treści. Jak nasz mózg reaguje w obliczu takich rozbieżności? Jakie ma to znaczenie dla przebiegu procesu komunikacji? Czy inaczej wygląda to w przypadku komunikacji egzolingwalnej, w której rozmówcy posługują się językiem obcym? Celem mojego wystąpienia będzie omówienie roli elementów niewerbalnych w dekodowaniu informacji oraz analiza strategii, jakie przyjmuje nasz balansujący na granicy nieporozumienia mózg. 

 

Atrakcyjność twarzy w badaniach psychofizjologicznych 

Natalia Kopiś, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II 

Za atrakcyjność fizyczną twarzy uważa się postawę, która ze względu na określony typ relacji, pomiędzy obserwatorem a obserwowanym, zależy od od wyglądu (wyglądu twarzy) obserwowanego oraz właściwości, doświadczenia i sytuacji życiowej obserwatora. Wiele badań stara się określić, jakie cechy twarzy wpływają na postrzeganie jej jako twarz atrakcyjną. Badania te oscylują wokół symetrii twarzy, rasy oraz tego jak bardzo kobieca lub jak męska jest oglądana twarz. Mężczyźni preferują silnie sfeminizowane twarze kobiet, ponieważ oznaczają one wysoki stosunek poziomu estrogenu do testosteronu, a zatem sprawność reprodukcyjną kobiety. Natomiast kobiety preferują umiarkowany stopień maskulinizacji twarzy mężczyzn, ponieważ znaczna maskulinizacja sygnalizuje wysoki poziom testosteronu, a zatem słabo wykształcone pro-rodzinne cechy osobowości. W badaniach starano się odkryć wewnątrz -i między-populacyjnej zmienności preferencji twarzy, biologiczne i społeczne konsekwencje atrakcyjności oraz wiarygodność adaptacyjnego rozumienia preferencji względem twarzy. 

 

Czy trening pamięci operacyjnej prowadzi do wzrostu inteligencji płynnej? Wybrane wyniki badań nad zjawiskiem transferu efektów treningu na wykonanie zadań nietrenowanych.
Łukasz Warchoł, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego

Efektywność treningu funkcji poznawczych oraz zjawisko transferu wprawy na zadania nietrenowane stanowią w ostatnich latach modne zagadnienia badawcze. Znaczna część opublikowanych w tym obszarze badań dotyczy treningu pamięci operacyjnej. Za duże zainteresowanie badaczy właśnie tym rodzajem treningu odpowiadają m.in. doniesienia na temat możliwości jego wykorzystania w rozwijaniu nie tylko pamięci, lecz również inteligencji płynnej. W 2008 roku publikacja Jaeggi i współpracowników dostarczyła przesłanek, by twierdzić, iż stosunkowo krótkotrwały treningu pamięci operacyjnej może prowadzić nie tylko do lepszych wyników w testach pamięci, ale również w testach inteligencji. Opublikowane na przestrzeni ostatnich lat wyniki badań pozostają jednak ze sobą w sprzeczności, niekiedy prowadząc badaczy do uznania tezy o możliwości oddziaływania na inteligencję płynną poprzez trening pamięci operacyjnej, a niekiedy do wniosku, iż choć sam trening pamięci operacyjnej pozostaje efektywny w zakresie trenowanego zadania i zadań podobnych (bliski transfer), to wpływanie w ten sposób na inteligencję płynną jest niemożliwe (transfer daleki). Wyniki te opierają się zarówno na danych behawioralnych, jak i neuroobrazowych. Celem wystąpienia jest zaprezentowanie wybranych wyników metaanaliz, które zostały przeprowadzone w powyższym obszarze.

 

Pamięć robocza, a zaangażowanie w gry komputerowe oraz korzystanie z Internetu - badania pilotażowe na grupie kobiet
Andrzej Cudo, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II

Miniony XX i obecny XXI wiek, przyniósł wiele rozwiązań technologicznych, ułatwiających życie przeciętnemu człowiekowi. Rozwój Internetu przyczynił się do tego, iż w chwili obecnej trudno wyobrazić sobie codzienne funkcjonowanie bez dostępu do niego. Ponadto coraz częściej osoby sięgają po gry komputerowe jako formę relaksu i spędzania wolnego czasu. Przy czym dotychczasowe badania w większości skupiały się na uwarunkowaniach społecznych i osobowościowych związanych z czynnikami ochronnymi i ryzyka w korzystaniu z Internetu i gier komputerowych. Jednakże Brand, Young i Laier (2014) w swoim modelu specyficznego i uogólnionego uzależnienia od Internetu zwrócili uwagę na funkcjonowanie poznawcze osób korzystających z sieci. W tym zakresie istotnym wydaje się poszukiwanie związków między zaangażowaniem w korzystanie z tych mediów, a czynnikami poznawczymi. W szczególności istotne znaczenie może mieć w tym miejscu pamięć robocza, jako system odpowiedzialny za krótkotrwałe przechowywanie informacji i kontrolę przebiegu jej przetwarzania. Dlatego też celem badań była próba znalezienia zależności pomiędzy zaangażowaniem w gry komputerowe i korzystaniem z Internetu, a sprawnością pamięci roboczej. 

Homo homini consulere debet.