Co to jest badanie EEG?

Poniższy artykuł, ma na celu udzielenie odpowiedzi na najcześciej zadawane pytania dotyczące diagnostyki EEG/QEEG:

  • Co to jest badanie QEEG?
  • Co powinno charakteryzować prawidłowo wykonane badanie QEEG?

1. Co to jest badanie EEG?

Zanim padnie odpowiedź na pytanie co to jest badanie QEEG, zastanówmy się, czym jest badanie EEG? Otóż EEG, czyli elektroencefalogram, jest to zapis czynności bioelektrycznej mózgu mierzonej z powierzchni czaszki. Elektrody umieszczone na głowie osoby badanej rejestrują bardzo małe napięcia, rzędu mikrowoltów (milionowe części wolta), mierzone między każdą z elektrod, a punktem neutralnym (montaż monopolarny) lub między dwoma elektrodami (montaż bipolarny). Nie bez znaczenia jest sposób rozmieszczenia elektrod (w powszechnym użyciu jest standard 10-20). Zmierzone poziomy napięć są rejestrowane, zapisywane i… na razie wystarczy szczegółów technicznych. Nie ma potrzeby, abyśmy rozważali je szczegółowo. Ważne jest, abyśmy zrozumieli, że możemy mierzyć napięcie z poszczególnych odprowadzeń, a wykres jaki przy tym powstaje, nazywa się skrótowo EEG (rysunek 1).

QEEG 01

Rysunek 1. Schemat powstawania zapisu EEG w montażu bipolarnym

Z zapisu EEG, czyli elektroencefalogramu, można odczytać wiele informacji o działaniu mózgu osoby badanej. Specjalistę, który potrafi odczytywać zapisy EEG, nazywamy elektroencefalografistą.

Elektroencefalografista przede wszystkim ocenia „tło” zapisu: szacuje częstotliwość czynności podstawowej, ocenia, czy jest adekwatna do wieku, także adekwatnie do wieku szacuje udział i lokalizację czynności wolnej oraz szybkiej. Dla przykładu rozważmy fragment zapisu 34-letniej kobiety zgłaszającej problemy z bólami migrenowymi (rysunek 2).

QEEG 02

Rysunek 2. Fragment zapisu 34-letniej kobiety (montaż z odniesieniem uśrednionym)

Widzimy, że przedstawiony fragment zapisu wypełnia wzór przypominającą swym wyglądem regularną falę, sinusoidę – jak powiedzielibyśmy w szkole. Możemy policzyć, że wspomniana fala ma w jednej sekundzie około 10 wierzchołków – powiemy, że jej częstotliwość wynosi 10 Hz (patrz rysunek 3).

QEEG 03

Rysunek 3. Sposób szacowania częstotliwości czynności podstawowej

Taka regularna fala o częstotliwości od 8 do 12 Hz nazywana jest rytmem alfa. W literaturze możemy spotkać także inne zakresy czynności alfa, np. 7,5-13 Hz, 8-13 Hz. Nie przejmujmy się tymi różnicami, bowiem nie mają one większego znaczenia dla interpretacji zapisu EEG. Zauważmy dodatkowo, że w odprowadzeniu T3 widoczna jest fala o wiele szybsza od wspomnianej alfy. Właśnie tak o tej czynności mówimy, że jest to „czynność szybka”, nazywamy ją także rytmem beta.

Dla porównania popatrzmy na rysunek 4, który przedstawia fragment zapisu EEG 10-letniej dziewczynki.

QEEG 04

Rysunek 4. Fragment zapisu 10-letniej dziewczynki

Porównując zapisy z rysunków 3 i 4 dostrzegamy, że zapis 10-letniej dziewczynki jest mniej regularny, zawierający bardzo wysokie fale alfa, a nawet – o zgrozo! – zawierający w odprowadzeniach O1 i O2 wyraźne fale wolne. Otóż najpierw dowiedzmy się, że elektroencefalografiści nie mówią o falach „wysokich” i „niskich”, ale o falach o wysokiej i niskiej amplitudzie. Następnie może nas zaskoczyć fakt, że przedstawiony fragment przedstawia zapis zupełnie naturalny dla dziecka 10-letniego (elektroencefalografiści napisaliby, że mieszczący się w granicach normy dla wieku). Owe dziwne fale wolne w odprowadzeniach O1 i O2 to fale młodzieńcze, spotykane w zapisach EEG dzieci w wieku od 5 do 15 lat.

Mając oszacowane tło zapisu, elektroencefalografiści skupiają się na odczytaniu takich jego fragmentów, które nad owe tło wystają. Tu znów potrzebna jest ogromna wiedza i doświadczenie, które pozwala odróżnić artefakt, czyli grafoelement, którego źródłem nie była bezpośrednio bioelektryczna czynność mózgu, od czynności napadowej. Dla przykładu popatrzmy na rysunki 5 i 6. Rysunek 5. przedstawia artefakt wielokrotnego mrugnięcia, natomiast rysunek 6. przedstawia czynność napadową w padaczce typu absence.

QEEG 05

Rysunek 5. Artefakt wielokrotnego mrugnięcia (fragment zapisu 11-letniego zdrowego chłopca)

QEEG 06

Rysunek 6. Typowe wyładowania kompleksów iglica-fala w uogólnionym napadzie nieświadomości sprowokowanym hiperwentylacją – zauważmy bardzo małą czułość zapisu (fragment zapisu 9-letniego chłopca z objawami zamyślenia na lekcji)

Po tej krótkiej wycieczce w kierunku zapisów EEG wracamy do pytania – co to jest zapis QEEG?

Czytaj dalej

Homo homini consulere debet.